نوشته‌ها

اندیشکده

بِسمِ اللهِ الرَّحمنِ الرَّحیم

  ” اندیشکده تمدن نوین اسلامی”

پیشگفتار

سالهاست که در جوامع بشری، خرد جمعی رهگشای بسیاری از مشکل ها و چالش های پیش روست در این راستا انقلاب ما نیز که پس از سالها تلاش و رشادتها، مجاهدت ها و سختی ها در سال ۱۳۵۷ به بار نشست و از فاز استبدادی_ وابستگی به فاز استقلال آزادی جمهوری اسلامی در آمد از این قاعده مستثنی نبوده در رسیدن به اهداف خود نیازمند رجوع به خرد جمعی و و گروهی بوده و با احساس نیازی که به ویژه هم اکنون در این خصوص به وجود آمده باید همگام با قافله بشری و بعنوان طلایه دار مکتب اسلام و الگوی مستضعفان جهان پیش رفته و نگاه ویژه ای به این موضوع نماید. تأسیس جامعه مردم سالار دینی از اهداف راهبردی حضرت امام خمینی(ره)بود؛ آنگاه که در اولین فرصت پس از پیروزی انقلاب اسلامی، نوع نظام سیاسی ایران را به رفراندم عمومی گذاردند و ملت، یکپارچه به ((جمهوری اسلامی)) آری گفت. به تبع آن، قانون اساسی با زیربنای اسلامیت و در قالب جمهوریت به مثابه یک منشور از میثاق عمومی سر برآورد تا الگوی جدیدی از حکومت را در جهان معاصر راهبری کند؛ الگویی که در جهان دو قطبی آن روز، شعار ((نه غربی–نه شرقی)) سرداد و ((استقلال)) و ((آزادی)) را به عنوان اهداف استراتژیک جمهوری اسلامی برگزید، انقلاب اسلامی و تثبیت آن مقدمه مهم و لازم آن بود که باید با تحقق “تمدن نوین اسلامی” به مرحله ثمر دهی کامل نایل گردد.

تعریف اندیشکده:

اندیشکده به سازمان، مؤسسه، شرکت یا گروهی گفته می‌شود که کار هدایت پژوهش را انجام داده و درگیر مسائل مختلفی چون سیاستگذاری‌های اجتماعی، تحلیل و استراتژی سیاسی، اقتصادی، علمی، یا موضوعات مربوط به فناوری یا سیاست‌های تجاری و یا حتی توصیه‌های نظامی می باشد. دﺭ ﺩﻧﻴﺎﻱ ﮐﻨﻮﻧﻲ ﻧﻮﻋﻲ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﻭﻳﮋﻩ ﺑﺮﺍﻱ ﺗﻔﮑﺮ ﻭ ﭘﮋﻭﻫﺶ ﺩﺭ حوزه ﺳﻴﺎﺳﺖﺳﺎﺯﻱ، ﺗﺼﻤﻴﻢ ﺳﺎﺯﻱ ﻭ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺍﻳﺪﻩ، بر مبنای اصول جمع اندیشی، مطالعات بین رشته ای و ایده پردازی ﻭﺟﻮﺩ ﺩﺍﺭﺩ ﮐﻪ این شورای مشورتی در حال حاضر از نیاز های حیاتی جوامع امروزی بشری بشمار     می آید. ﺍﻳﻦ ﻣﺮﺍﮐﺰ که نمی توان مرزی دقیقی برای کارکردها، کاربردها آن تعیین کرد ﺩﺭ ﺍﺻﻄﻼﺡﺑﻪ” “Think Tank معروفند که در ادبیات تخصصی فارسی معادل هائی مانند: نهاد مولد اندیشه، کانون تفکر‌، اندیشکده، مخزن اندیشه، اتاق فکر، خردکده، چشمه اندیشه، مرکز اندیشه، مخزن فکری، انباره های فکری، پاتوق اندیشه و… برای آنها پیشنهاد شده است. رشد ﺍﻳﻦ ﻧﻮﻉ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ها بیشتر به دلیل ﺷﺮﺍﻳﻂ ﭘﺲ ﺍﺯ ﺟﻨﮓ ﺟﻬﺎﻧﻲ ﺩﻭﻡ ﺩﺭ ﺟﻬﺎﻥ ﻏﺮﺏ ﺑﻮﺩﻩ ﻭ ﻫﻢﺍﮐﻨﻮﻥ ﻧﻴﺰ ﺍﻧﻮﺍﻉ ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ ﺍﺯ آنها ﺩﺭ ﺯﻣﻴﻨﻪﻫﺎﻱ ﻣﺨﺘﻠﻒ، ﺑﺎ ﻧﺎﻡﻫﺎﻱ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻥ ﻭ ﺑﺎ ﻣﺎﻟﮑﻴﺖ های ﻣﺘﻨﻮﻉ ﺩﺭ ﺟﻬﺎﻥ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ.

اندیشکده یا کانون تفکر یا اتاق فکر به سازمان، مؤسسه، شرکت یا گروهی گفته می‌شود که کار هدایت پژوهش را انجام می‌دهند و درگیر مسائل مختلفی چون سیاستگذاری‌های اجتماعی، راهبرد سیاسی، اقتصادی، علمی، یا موضوعات مربوط به فناوری یا سیاست‌های تجاری یا حتی توصیه‌های نظامی هستند. در دنیای کنونی نوعی سازمان ویژه برای تفکر و پژوهش در حوزه سیاست‌سازی، تصمیم‌سازی و تولید ایده، مطالعات میان‌رشته‌ای وجود دارد که بر اصل جمع‌اندیشی و ایده‌پردازی استوار است. این مراکز در اصطلاح به Think Tank معروفند که در ادبیات تخصصی فارسی معادل هائی مانند:اتاق فکر- هیئت‌های اندیشه ورز – اندیشکده – اندیشگاه و پژوهشگاه دارند.

اهمیت تشکیل اندیشکده:

از اهداف اولیه تاسیس اندیشکده ها، ارتقای سطح آگاهی مردم نسبت به جامعه خود و همچنین ملل و اقوام دیگر اعلام شده زیرا به اعتقاد موسسان اولین اندیشکده ها آرامش، امنیت، صلح، کامیابی، رفاه و… مردم هر کشور در گرو فراهم سازی همین موارد در تمامی نقاط دنیا می باشد. از این رو این مجامع به تحقیق و پژوهش درباره   فرهنگ ها، تاریخ، اهداف، آرمان ها، منازعات، آداب و رسوم، مسایل سیاسی اقتصادی و اجتماعی کشورها (در یک کلام به تمامی مسائل موجود!) می پردازند. اهم اهداف این مراکز شامل تبیین عقاید و نظریات جدید، ارائه طرح ها و برنامه های نوین در مورد سیاست داخلی و خارجی کشور، پرورش نسل آینده رهبران، محققان و اندیشمندان وبهره بردن از تخصص ها، مهارت ها، و تجارب افراد و گروههای مختلف می شود که برای تحقق این اهداف به پژوهش، برگزاری جلسات، مناظره، چاپ کتاب و نشریات و مقالات و اجرای برنامه های تلویزیونی و رادیویی با حضور کارشناسان و متخصصان می پردازند. این مراکز با ارائه گزارش های ویژه راهبردی به مقامات تصمیم گیرنده کشور نقش مهمی در تعیین راهبردهای گوناگون کشور دارند.

در کنار عصر فضا، عصر اتم، عصر دیجیتال، عصر خود(Self)، عصر مجاز(Virtual) و بسیاری از القاب دیگر، عصر کنونی عصر Think Tank یا در زبان فارسی «عصر اندیشکده‌ها» نیز خوانده می‌شود. زیرا عصر حاضر، عصر موج چهارم دموکراسی‌ها مبتنی بر Think Tank یا عصر مردم‌سالاری‌های اندیشکده‌ای است.
دموکراسی‌های اندیشکده‌ای که شاخص آن ایالات متحده است، در جوامعی شکل می‌گیرد که در آن نهادهای تصمیم‌ساز از انحصار دولت خارج شده و در سطح جامعه توزیع‌ گردیده و تلاش می‌شود که عموم نخبگان و متخصصان، از طریق تصمیم‌سازی در عرصه‌ی عمومی، بر تصمیم‌سازی در عرصه‌ی رسمی و حکومتی تأثیرگذارده و عقل عمومی را به مساعدت خِرد رسمی ببرد.
در دموکراسی‌های ماقبل ظهور پدیده‌ی Think Tank، تصمیم‌سازی صرفاً در درون قوای سه‌گانه‌ی حکومت صورت می‌گرفت و به مدیران حکومتی برای تصمیم‌گیری واگذار می‌شد.
اما در مردم‌سالاری‌های اندیشکده‌ای، تصمیم‌سازی عمومی در بیرون از نهادهای حکومتی و هم‌عرض با تصمیم‌سازی رسمی صورت گرفته، و همزمان در اختیار مدیران حکومتی به عنوان تصمیم‌گیران رسمی و عموم مردم به عنوان تصمیم‌گیران عمومی قرار می‌گیرد.
در جامعه‌ای که نهادهای تصمیم‌ساز عمومی یعنی اندیشکده‌ها، در قالب مراکز بررسی‌های استراتژیک، عقلانیت سیال و آزاد و پرنشاط «عمومی» را به کمک خِرد دیوان‌سالار و متصلب «رسمی» می‌برند، سه کارکرد اجتماعی بروز می‌یابد:

الف- دامنه‌ی حق رأی مردم از کشمکش بر سر این که چه کسانی حکومت کنند به این که مبتنی بر چه تصمیم‌ها و طرح‌هایی حکومت کنند موسع می‌شود. دامنه‌ی عقلانیت عمومی، حوزه‌ی عقلانیت رسمی را پشتیبانی و تقویت می‌کند.
ب- فساد سیاسی- اقتصادی- فرهنگی- و اجتماعی ناشی از تصلب و غیر رقابتی بودن تصمیم‌سازی رسمی، با ظهور تصمیم‌سازی عمومی کاهش می‌یابد.
ج- با خروج انحصار تصمیم‌سازی از دست نهادهای رسمی، انحصار تصمیم‌گیری نیز از دست این نهادها خارج شده و به مرور کلیت جامعه در تصمیم‌گیری دخیل شده و اراده‌ی خود را از راه تبیین تصمیم‌ها و طرح‌ها، بر نهادهای رسمی اعمال می‌کند. این ظرفیت تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری عمومی که در لایه‌های زیرین جامعه پنهان و غالباً مدفون است، هنگامی که به فعلیت می‌رسد، پویایی و نشاط واقعی اجتماعی را به نمایش می‌گذارد.

رتبه کشورها از نطر اندیشگاه‌ها:

اکنون آمریکا با ۱۸۷۲ مؤسسه مطالعاتی – چین ۵۱۲ – انگلستان ۴۴۴ و هند ۲۹۳ مؤسسه مطالعاتی به ترتیب اول تا چهارم هستند. ایران با حدود ۶۴ مؤسسه در رده بیستم جهان قرار دارد.[۱]

رشد این نوع سازمان‌ها بیشتر پس از جنگ جهانی دوم در جهان غرب بوده و هم‌اکنون نیز انواع مختلفی از آن‌ها در زمینه‌های مختلف و به نام‌های گوناگون و با مالکیت‌ها متنوع در جهان مشاهده می‌شوند.

اندیشکده‌ها در ایران

از جمله اندیشکده‌های ایرانی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

اندیشکده یقین[۲]

اندیشکده هجرت[۳]

اندیشکده قلب سلیم[۴]

اندیشکده تمدن نوین اسلامی[۵]

اندیشکده مطالعات جهان اسلام[۶]

اندیشکده فرهیخت[۷]

شورای راهبردی (اندیشکده) وزارت ورزش و جوانان[۸]

اندیشکده مشیر[۹]

اندیشکده کریمه[۱۰]

اندیشکده راهبردی تبیین[۱۱]

اندیشگاه آفاق[۱۲]

اندیشکده راهبردی امنیت نرم

اندیشکده برهان[۱۳]

اندیشکده شریف

اندیشکده روابط بین‌الملل[۱۴]

اندیشکده پلی تکنیک

اندیشکده آتی نگار

اندیشکده سیوان[۱۵]

اندیشکده صنعت و فناوری

اندیشکده نانوفناوری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

اندیشکده فارابی

اندیشکده یاسین

اندیشکده سرو

اندیشکده سیاست گذاری صنعتی امیرکبیر [۱۶]

اندیشکده صبح ایران

خصوصیات اندیشکده تمدن نوین اسلامی:

—  اندیشکده با رویکرد تمدنی در زمینه های معرفت دینی، معضلات زیست محیطی، سبک زندگی، مشکلات اقتصادی ، مسائل فرهنگی _ تربیتی و نظام آموزشی و پژوهشی به فعالیت خواهد پرداخت.

— تاکید اندیشکده بر بومی سازی علوم انسانی واجتماعی با رویکرد اسلامی می باشد.  

— اندیشکده  فراجناحی بوده و همه جناح های فکری و سیاسی درون گفتمان انقلاب اسلامی را در برگرفته و هدف آن تبلیغ آرمان انقلاب اسلامی و تحقق تمدن نوین اسلامی  می باشد.

— اندیشکده   متعهد به توسعه، تعمیق و افزایش مشارکت فکری در زمینه تفکر تمدنی بین همه احاد جامعه  است.

اهداف اندیشکده: 

۱٫      تحقق تمدن نوین اسلامی و زمینه سازی برای ظهور حضرت ولی عصر(عج)

۲٫      ترسیم افق روشن آینده ایران اسلامی در  قالب الگو های اسلامی ایرانی پیشرفت

۳٫      طراحی روش” تفکر تمدنی” با مبانی دینی

۴٫      معرفی ایران اسلامی به عنوان یک مدل تمدنی در دنیای امروز

۵٫      ارتباط سازنده با جریان ها و گروههای فکری – فرهنگی پیشتاز در حوزه تمدن نوین اسلامی

۶٫   آسیب شناسی، نیازسنجی و افکار سنجی جامعه و تبیین نقاط قوت و ضعف آنها در جهت تحول ، با رویکرد آینده پژوهی

ایمیل اندیشکده: Email: info@tamadonnovin.ir

منابع

اندیشکده در ویکی پدیا

 «. بررسی مؤسسه‌ها اندیشگاه‌های پژوهشی مطالعاتی».

 اندیشکده یقین(دکتر حسن عباسی )

 «اندیشکده هجرت».

 اندیشکده قلب سلیم(دکترین سلامت) 

http://www.tamadonnovin.ir

 اندیشکده مطالعات جهان اسلام

 اندیشکده فرهیخت (توسعه روابط خارجی مشهد)

 شورای راهبردی (اندیشکده) وزارت ورزش و جوانان

 اندیشکده مشیر

 اندیشکده کریمه

 اندیشکده راهبردی تبیین

 اندیشگاه آفاق

 اندیشکده برهان

 اندیشکده روابط بین‌الملل

 اندیشکده سیوان

 اندیشکده سیاست گذاری صنعتی امیرکبیر